ظل الرحمن ( مترجم : عبد القادر هاشمى )

70

قانون ابن سينا ، شارحان و مترجمان آن ( فارسى )

سنّى آن زمان قاضى عضد ايجى مناظره‌هاى دينى داشت . آملى فقط دو سال بعد از زين مصرى در محرم 753 ه . / 1352 م . كلّيّات قانون را شرح كرد . بنا به مقدّمه‌اش او در اين كار شرح قطب الدّين شيرازى را اساس قرار داده ، با مطالعات و تحقيق‌هاى خود مطالبى بر آنها افزوده است . اين كتاب را به نام فرمانرواى شيراز جمال الدّين ابو اسحاق بن محمود شاه ( متوفّى 758 ه . / 1357 م . ) ذكر كرده است ، امّا در نسخهء چاپى جمال الدّين محمّد بن المظفر ( متوفّى 765 ه . / 1363 م . ذكر شده است . آملى بلافاصله پس از تكميل شرح در 753 ه . / 1352 م . داعى اجل را لبيك گفت . علاوه بر شرح كلّيّات و شرح تشريح القانون كتاب نفائس الفنون فى عرائس العيون ( فارسى ) نيز از تأليفات اوست . شرح كلّيّات آملى با شرح كلّيّات على گيلانى در 1267 ه . / 1850 م . به نام جامع الشرحين در مطبع محمّد حسن لكنهو به چاپ رسيده است . در كتابخانهء رضا نسخه‌اى از آن وجود دارد كه در قرن دهم ميلادى كتابت شده است . نسخهء كتابخانهء خدابخش در 1055 ه . / 1645 م . براى طبيب دربار شاهجهان فتح اللّه شيرازى نوشته شده است . نسخه‌اى از آن نيز در كتابخانهء سليم آغا ( تركيه ) موجود است . آملى غير از شرح كلّيّات ، تشريح را نيز شرح كرده است . ابن سينا علاوه بر بخش كلّيّات جلد اوّل قانون ، در بخش معالجات جلد سوم قانون نيز دربارهء تشريح اعضاء نوشته است . آملى در اين شرح قسمت‌هاى تشريح هر دو جا را در يك‌جا جمع كرده است و براى مطالعهء ابن سينا در باب علم تشريح كتابى مهم است . نسخهء خطّى آن در مؤسّسهء تاريخ و تحقيق طبّ تغلق‌آباد محفوظ است . آملى همچنين شارح كلّيّات ايلاقى است . نسخه‌اى از شرح ايلاقى او در كتابخانهء دار العلوم ديوبند موجود است و نسخهء بسيار باارزش ديگر آن را در مؤسّسهء تاريخ و تحقيق طبّ تغلق‌آباد ديده‌ام و ويژگى اين نسخه در آن است كه از روى نسخه‌اى استنساخ شده كه آن را طبيب معروف نفيس بن عوض كرمانى با دست